Niedawno Oliveira pisał o karze śmierci, że jej zwolennicy żądają dyskusji - podczas gdy ta dyskusja już się odbyła i zaowocowała konkretnymi wnioskami. W wyniku tych wniosków - dzięki woli politycznej przywódców państw - kary śmierci w Europie w zasadzie nie ma, a jej brak w kodeksie karnym jest warunkiem przystąpienia do Unii Europejskiej. Pewną przesadą jest co prawda twierdzenie, że wszyscy się z tymi wnioskami zgadzają, ale zdecydowanie ma Oliveira sporo racji: zaistniał pewien projekt, który zyskał na starym kontynencie mniej lub bardziej powszechną akceptację przynajmniej na szczeblu politycznym. Żądanie wznowienia dyskusji nad nim jest żądaniem cofnięcia się do stanu sprzed kilkudziesięciu lat i pominięcia milczeniem wszystkiego, do czego się przez ten czas doszło.

Podobnie jest z demokracją liberalną, która nie podoba się dziś rozmaitym pseudodemokratom. Pseudodemokrata żąda wznowienia dyskusji o podstawach demokracji liberalnej ("lecz poza tym jest dobro i zło") - w imię demokratycznej zasady dyskusji. Przekonany, że demokracja oznacza nieskrępowaną niczym dyskusję na dowolny temat, kwestionuje warunek wstępny dyskusji, który pozwolił mu zabrać głos - i żąda tym samym cofnięcia się co najmniej o dwa wieki, do czasu, gdy o demokracji trzeba było jeszcze dyskutować. Na podobnym paradoksie oparta jest konserwatywana myśl polityczna: demokratycznie decydujemy o tym, że jest coś bardziej wiążącego od demokracji. Odmowę dyskusji w sprawie zasad demokracji liberalnej traktuje konserwatysta jako hipokryzję demokraty, który przecież powinien dopuszczać nieskrępowaną dyskusję na każdy temat. Nie rozumie tym samym, że już żądając dyskusji o demokracji wykracza poza demokrację - ponieważ uważa błędnie, że demokracja polega na tym, że dyskutować można o czymkolwiek i zadecydować cokolwiek, byle tylko uzbierać 50,1% głosów. A jeśli ktoś sprzeciwia się większości w takiej sprawie, to jest niedemokratą, wbrew własnym zapewnieniom.

Właśnie dlatego - przekładając te abstrakcyjne i zbyt ogólne rozważania na naszą rzeczywistość polityczną - premierowi Kaczyńskiemu wydaje się, że jest doskonałym demokratą, ponieważ zdaje się na głos większości w przedterminowych wyborach. Że pozostaje demokratą "odzyskując" media, instytucje publiczne, prokuraturę, dając swe błogosławieństwo dla politycznych, pokazowych zatrzymań, wbrew konstytucji przyznając CBA nieskrępowany dostęp do tzw. wrażliwych danych wszystkich osób zarejestrowanych w ZUS, zmuszając miliony Polaków do niezgodnej z konstytucją lustracji, itd. - krótko mówiąc, zawłaszczając państwo i pakując się nieustannie z butami w życie obywateli. Bo przecież demokracja wyniosła go do władzy, dając mu mandat do robienia czegokolwiek.

Pozornie tylko przeciwny pogląd przyjmuje zaglądający tu Iulius, któremu wydaje się, że jest antydemokratą. O ile dobrze pamiętam jego zdanie z czasów, gdy jeszcze sam zaglądałem na jego blog, przyznanie równego, demokratycznemu głosu każdemu oznacza jego zdaniem równanie w dół oraz narzucanie swej woli przez przeciętność - wyjątkowości. Najkrócej mówiąc, demokracja zabiła Sokratesa, więc człowiek inteligentny nie może być demokratą.

Obaj, z uszanowaniem proporcji (tj. nie obrażając Iuliusa porównaniem do premiera) popełniają ten sam błąd: wydaje im się, że demokracja polega na głosowaniu. Jest to jednak nieprawda. Nie demokracja (w dzisiejszym rozumieniu) zabiła Sokratesa, lecz głos większości. W niedojarzałej demokracji ateńskiej nie rozumiano jeszcze, że nie o wszystkim można decydować w dowolnym głosowaniu, że chociażby w sprawach karnych należy zdać się raczej na omylnych być może, ale jednak fachowców i kierować się prawem, a nie swoim widzimisię. Nie zgadzam się tym samym z Richardem Rortym, według którego demokrację Ateńczycy rozumieli jako wolność od tyranii, a nie rządy większości. Moim zdaniem jedno z drugim się nie wyklucza i właśnie dlatego demokracja ateńska mogła być i była niedojrzała. To właśnie w Atenach skazano Sokratesa - w imię tyranii większości żądającej od każdego obywatela oddawania czci bogom wyposażonym akurat w państwowe błogosławieństwo. Tam również wymyślono ostracyzm, który - nawet jeszcze pod rządami Peryklesa i później - pozwalał pozbawić praw publicznych, skonfiskować majątek i wygnać na 10 lat dowolnego mieszkańca, jeśli tylko uzbierano w tym celu 6 tysięcy głosów.

Nawet w anglosaskim prawie karnym sędzia ma prawo w skrajnych wypadkach odrzucić werdykt ławy przysięgłych i zawyrokować po swojemu, gdy tak - choćby wbrew woli większości - każe mu wiedza i sumienie. Kaczyńscy właśnie dlatego walczą z sądami, że ich pojęcie demokracji jest całkowicie anachroniczne. Ich zdaniem to sędziowie są niedemokratyczni, gdy nie raczą posłusznie słuchać większości; tymczasem jest dokładnie na odwrót: to sędziowie, poprzez swoją niezawisłość od woli takiej czy innej większości, wzmacniają demokrację. Demokracja nie może istnieć bez indywidualizmu i bez gwarancji dla tych, którzy akurat znaleźli się w mniejszości. Właśnie dlatego polska konstytucja nie mówi, że RP jest państwem, w którym zwycięzcom wyborów wolno wszystko, lecz w zamian uznaje, iż RP jest "demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej". Właśnie dlatego konstytucja RP poświęca 50 artykułów prawom i wolnościom jednostki, nim dochodzi do władzy ustawodawczej. Pseudodemokrata nie rozumie, że dzisiejsza demokracja to nie tylko wybór w głosowaniu, ale historyczny projekt aksjologiczno-ustrojowy, który obejmuje bardzo wiele aspektów, od zakazu tortur po nakaz rozstrzygania sprawy sądowej w rozsądnym terminie. I dlatego właśnie nie ma sprzeczności między demokracją a indywidualizmem, demokracja nie musi być wrogiem Sokratesa - jeśli tylko odpowiednio się ją rozumie.

Oczywiście określenia "historyczny projekt" nie należy rozumieć jako "ponadczasowy", "uniwersalny" etc. Historyczny, tzn. zakorzeniony w historii naszego kontynentu: projekt, który przydarzył się, choć wcale nie musiał. Właśnie dlatego demokracja tak trudno przyjmuje się w krajach w rodzaju Afganistanu czy Iraku, że ustrój ten wymaga od obywateli dużo więcej niż prostej umiejętności wrzucenia kartki wyborczej do urny. Do demokracji trzeba dorosnąć, a owo dorastanie to proces rozpisany na pokolenia, a nie kilka miesięcy czy lat. Dlatego w Iraku nie będzie autentycznej demokracji, dopóki wolność wyboru będzie tam polegała na wolności wyboru między sunnicką i szyicką odmianą islamu. I dlatego w Polsce nie znikną antydemokratyczni pseudodemokraci, dopóki, brutalnie mówiąc, nie wymrze pokolenie, które demokrację rozumie jako prawo narzucania swojego zdania w dowolnej sprawie.